بصورت استثنائی در برخی زبان چینی یا دقیقتر :زبان چینی بخشی از خانواده زبان سینی-تبتی را تشکیل می دهند. زبان مادری حدود یک پنجم مردم جهان یکی از انواع زبان چینی است. این زبان در خود زبان چینی و سرزمین چین به نامهای جُونگ ون (中文، Zhōngwén)که برای نامیدن زبان نوشتاری بکار می رود، خن یو (汉语/漢語، Hànyǔ)و خوَیو (华语/華語، Huáyǔ) نامیده می شود. زبان اصلی و عمده و رسمی در سرزمین چین، چینی ماندارین یا پوتونگ خوا می باشد.
فرق عمده زبان چینی ماندارین با اکثر زبانهای دیگر جهان در آهنگین بودن آن می باشد. بدین صورت که هر هجا در این زبان (chang, chung, bei, ba, lai و...) در ۴ آهنگ و تعدادی ازهجاها نیز بصورت استثنائی در ۵ آهنگ تلفّظ می شوند.
به عنوان مثال هجای ma در آهنگ اوّل معنی مادر را می دهد و بدین شکل نوشته می شود:(媽/妈). در اهنگ دوّم معنای کَنَف را می دهد و بدین شکل نوشته می شود:(麻). در آهنگ سوّم معنی اسب را می دهد و بدین شکل نوشته می شود:(馬/马). در آهنگ چهارم معنای توامان سرزنش کردن و توهین کردن را می دهد و بدین شکل نوشته می شود:(罵/骂). در آهنگ پنجم به عنوان جزء پایانی جمله سؤالی بکار می رود و جمله را سؤالی می کند و بدین شکل نوشته می شودسبک های مختف نوشتاری خط چینی
در زبان چینی نگارش به دو صورت است:
مورد اوّل خط اصیل زبان چینی می باشد که از سده های دور برای نگارش این زبان به کار می رفته است و اکنون در کشورهای جمهوری چین (تایوان)، هنگ کنگ، ماکائو و چینی های مقیم ایالات متّحده و غرب رایج است. مورد دوّم ساده شده همان خط سنّتی است که در جمهوری خلق چین و سنگاپور رایج است. این خط به دستور مائوزِدونگ مؤسّس جمهوری خلق چین ازساده کردن خط سنّتی به دست آمده است.
تعداد کاراکترهای (علائم نگارشی) این زبان که در چینی به آنها خَنزی (汉字)به طور سنّتی بالغ بر ۷۰٬۰۰۰تا۸۰٬۰۰۰ عدد می باشد که البته امروزه همگی آنها (جز برای کاربردهای ادبی و مطالعاتی) منسوخ شده اند و در حال حاضر یک چینی یا یک خارجی که می خواهد چینی بیاموزد، برای آنکه بتواند بگوید سواد کامل دارد باید تنها حدود ۱۰٬۰۰۰ کاراکتر را بتواند بخواند و بنویسد. امروزه برای آوانویسی یا romanization این زبان از سیستمی مبتنی بر الفبای لاتین به نام پین این(pin yin)استفاده می شود.
گستره گویش های مختلف زبان چینی در چین
در سرتاسر کشور چین زبان ها و گویش های مختلفی وجود دارد که اختلاف و فرق اکثر آنها در چگونگی تلفّظ هجاها می باشد که در بالا توضیح داده شد. مثلاً یک هجا در زبان یک ناحیه با یک آهنگ خاص یک معنی می دهد و در ناحیه ای دیگر با همان طرز بیان و آهنگ معنی دیگر. مثلاً همان طور گفته شد زبان رسمی یا ماندارین دارای ۴ آهنگ ولی زبان کانتونی (یوئه) که در جنوب این کشور در استان گوانگدونگ (کانتون) رایج است دارای ۸ آهنگ برای تلفّظ هجاها می باشد.
بله = Shì
خیر = bùshì
آیا شما می فهمید؟ =Nǐ míngbái ma
بله. من می فهمم! = Wǒ míngbái
خیر. من نمی فهمم! = Wǒ bù míngbái
ببخشید = Duìbùqǐ
بعد از شما = ni xian qing
ممکن هست شما یه کاری برای من انجام بدهید؟ = you jian shi qing ni bang mang
مشکلی نیست = Méi wèntí
متشکرم = xie xie
مهم نیست (خوش باش یا وظیفم بود) = hen le yi
خواهش می کنم = bu ke qi
متشکرم از کمکتان = gan xie ni de bang mang
این خوبی شما رو میرسونه = ni zhen hao
از شما قدردانی می کنم = gan xie ni de hou yi
ممنون از همه چیز = gan xie ni wei wo zhun bei de yi qie
ممنون. روز خیلی خوبی بود = gan xie ni zhe mei hao de yi tian
شرمنده (ببخشید) = dui bu qi
لطفآ مرا ببخش = qing yuan liang
من متآسفم که باعث شدم شما منتظر بمانید = dui bu qi, rang ni jiu deng le
این بی دقتی مرا نشان میده = shi wo bu xiao xi
من متآسفم. نمی نوانم شما رو همراهی کنم = dui bu qi , wo bu neng lai
من متاسفم که باعث شدم قرار خودمون رو بهم بزنیم = dui bu qi, shi yue le
من معذرت می خواهم که شما رو در زحمت انداختم = hen bao qian , gei ni dai lai le bu bian
من متآسفم که اینقدر مشکل برای شما درست کردم = hen bao qian , gei ni dai lai le ma fan
مشکلی نیست خودتو ناراحت نکن = qing bie zai yi
مشکلی نیست = mei guan xi
اهمیت ندهید = bu yao jin
لطفآ تکرار کنید = qing zai shuo yi ci
چی؟ =shen me
لطفآ آرام تر صحبت کنید = qing shuo man dian er
لطفآ بلندتر صحبت کنید = qing shuo da sheng dian er
جدآ؟ = zhen de ma
آیا شما مطمئن هستید؟ = mei cuo ma
چرا = wei shen me
کی = shen me shi hou
کجا = zai na er
چیه؟ = zhe shi shen me
کدام = na yi ge
کیه = shi shui ya
چند تا = you duo shao
به چه مدت = you duo jiu
چه قدر دور است = yu duo yuan
سلام = ni hao
صبح بخیر = zao an
بعدازظهر بخیر = wu an
غروب بخیر = wan an
چه طوری =ni hao ma
تا الان همه چیز خوب بوده = yi qie bu cuo
من زیاد بد نیستم = bu tai cha
وقت زیادیه که شما رو ندیدم = hao jiu bu jian le
از آشنایی خوشبختم = hen gao xing jian dao ni
خوشحالم که شما رو دوباره می بینم = hao gao xing zai jian dao ni